ذخایر انقلاب (عشایر)

ذخایر انقلاب (عشایر)

بهینه سازی و مکان یابی موقعیت حفر چاه آب بر پایۀ فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (مورد مطالعه: مناطق عشایری منتخب شهرستان اسفراین)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی مستقل

نویسندگان
1 دکترای مهندسی آب و مدیر عامل شرکت هیدروپی میراب شمس، بجنورد، ایران.
2 کارشناس ارشد عمران و معاون توسعه و امور زیربنایی اداره کل امور عشایر خراسان شمالی، بجنورد، ایران.
3 دکترای اقتصاد و کارشناس بررسی های اقتصادی و اجتماعی اداره کل امور عشایر خراسان شمالی، بجنورد، ایران.
چکیده
ایران، یکی از کشورهایی است که در کمربند خشک زمین قرار دارد و پیش‌بینی می‌شود تا پایان قرن جاری جزء ۶۶ کشور دچار تنش آبی قرار گیرد. به‌همین دلیل، استفاده از منابع آب شیرین برای شرب، بهداشت و صنعت در اولویت قرار گرفته است. این پژوهش با هدف مکان‌یابی بهینۀ حفر چاه، به منظور تأمین آب شرب عشایر مناطق منتخب، افزایش تولیدات دامی و ایجاد اشتغال پایدار انجام شده است. دو منطقۀ عشایری حسن‌آباد جوان‌زاده (۳۴ کیلومتری اسفراین) و قرجه‌بایر (۱۵۴ کیلومتری اسفراین) به‌عنوان محدوده‌های مطالعاتی انتخاب شدند. پس از بازدیدهای میدانی و برگزاری جلسات با عشایر و مدیران استانی، پرسشنامه‌ای مبتنی بر معیارهای مکان یابی موقعیت حفر چاه آب طراحی و از فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبی برای اولویت بندی معیارها استفاده شد. سطح آب زیرزمینی در محدودۀ مورد مطالعه، بین ۲۰ تا ۹۰ متر و هدایت الکتریکی آب بین ۸۴۰ تا ۷۱۱۰ میکروزیمنس بر سانتی‌متر، متغیر بود. در منطقۀ حسن‌آباد جوان زاده، کیفیت آب رضایت‌بخش و شوری آن در برخی نقاط در حد متوسط بود. یافته ها نشان داد که ویژگی‌های کمّی و کیفی آبخوان، به‌ویژه ضخامت و شوری، نقش تعیین‌کننده‌ و و فاصله از مراکز مسکونی کمترین اهمیت را دارد. در مکان‌یابی چاه‌ها دارند. جهت تعیین مشخصات چاه ها، با توجه به پیش بینی جمعیت و برآورد نیاز آبی در افق طرح، نیاز آبی محدوده مطالعاتی حسن آباد جوان زاده (0/63) لیتر بر ثانیه و نیاز آبی محدودۀ مطالعاتی قرجه بایر (1) لیتر بر ثانیه است. بنابراین جهت تامین آب در بلندمدت و همچنین افزایش راندمان برداشت آب، دبی چاه های پیشنهادی برای محدوده های مطالعاتی حسن آباد جوان زاده و قرجه بایر به ترتیب (2) و (3) لیتر بر ثانیه جهت انتخاب پمپ پیشنهاد گردید.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

اصغرپور، محمّدجواد. (1402). تصمیم‌گیری‌های چندمعیاره (چاپ بیستم). تهران: دانشگاه تهران.
احمدی‌زاده، سید سعید. و بنای رضوی، مسعود. (۱۳۸۸). تحلیل مکان مناسب فضای سبز شهری با استفاده از فرآیند تحلیل سلسله­مراتبی AHP و GIS مطالعه موردی شهر بیرجند. تحقیقات جغرافیایی، ۲۴(۹۳)، 97-118. بازیابی شده از: [https://sid.ir/paper/29861/fa]، تاریخ دسترسی (13 آذر 1403).
توفیق، فیروز. (1372). ارزشیابی چندمعیاری در طرح‌ریزی کالبدی. آبادی، شمارۀ 11، 40-43.
زبردست، اسفندیار. (۱۳۸۰). کاربرد فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبی در برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای. هنرهای زیبا: معماری و شهرسازی، 6(4)، 13-21. بازیابی شده از: [https://journals.ut.ac.ir/article_13624.html]، تاریخ دسترسی (13 آذر 1403).
فتاحی، مهدی. و آقاجانی، حسین. (1392). الگوهای توسعه مجتمع‌های مسکونی با روش تصمیم‌گیری چندمعیاره (Fuzzy AHP–OWA) مبتنی بر GIS (مطالعه موردی: شهر مشهد). جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری چشم‌انداز زاگرس، ۴(۱۳)، 21-36.
کرمی، حجت. و موسوی، سیّد فرهاد. (1393). مکان‌یابی محل حفر چاه آب با استفاده از فرایند تحلیل سلسله‌مراتبی در محیط (GIS). مجری: دانشگاه سمنان و کارفرما: شرکت مدیریت منابع آب ایران، شناسه ملی سند علمی: 1283671-R. بازیابی شده از: [https://civilica.com/doc/1283671]، تاریخ دسترسی (13 آذر 1403).
معروفی، صفر.، ترنجیان، امین. و زارع­ابیانه، حمید. (۱۳۸۸). ارزیابی روش‌های زمین‌آمار جهت تخمین هدایت هیدرولیکی و pH زه‌آب‌های آبراهه همدان-بهار. پژوهش‌های حفاظت آب و خاک، 16(2)، 169-178. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.23222069.1388.16.2.9.1
نصیری، اسماعیل (۱۳۸۸). کاربرد تلفیق روش‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره مکانی (SMCDM) با GIS در کاربری اراضی شهری. همایش ژئوماتیک 88،  20 اردیبهشت (1388). سازمان نقشه­برداری کشور و گروه مهندسی نقشه­برداری- پردیس دانشکده­های فنی دانشگاه تهران، تهران. بازیابی شده از: [https://civilica.com/doc/69778]، تاریخ دسترسی (13 آذر 1403).
نی­ریزی، سعید، (1377). نگرشی بر استفاده از آب­های شور و لب­شور در کشت آبی. مجموعه مقالات نهمین همایش کمیته ملی آبیاری و زهکشی ایران. 1 آبان (1377). کمیته ملی آبیاری و زهکشی، تهران. بازیابی شده از: [https://civilica.com/l/3490/]، تاریخ دسترسی (13 آذر 1403).
یزدانی، وحید.؛ یکه‌باش، سپیده. و حیدرزاده، رضا. (۱۴۰۰). مکان‌یابی مناسب جهت استحصال آب شور بر اساس تحلیل سلسله‌مراتبی (مطالعه موردی دشت بجستان). دومین همایش ملی کم‌آبیاری و استفاده از آب‌های نامتعارف در کشاورزی مناطق خشک، 27 بهمن (1400). دانشگاه فسا، فسا، فارس. بازیابی شده از: [https://civilica.com/doc/1514197]، تاریخ دسترسی (3 آذر 1403).
Ayvaz, M. T., & Elçi, A. (2013). A groundwater management tool for solving the pumping cost minimization problem for the Tahtali watershed (Izmir-Turkey) using hybrid HS-Solver optimization algorithm. Journal of Hydrology, Vol. 478, 63-76. https://doi.org/10.1016/j.jhydrol.2012.11.045
Bertolini, M., Braglia, M., & Carmignani, G. (2006). Application of the AHP methodology in making a proposal for a public work contract. International Journal of Management, 24(5), 422-430. https://doi.org/10.1016/j.ijproman.2006.01.005
Bowen, W. M. (1993). AHP: Multipe Criteria Evaluation. In Klosterman. R. et al (Eds), spreadsheet Models for Urban and Regional Analysis. New Brunswick: Center for Urban Policy Research.
Maas, E.V. (1984). Salt tolerance of plants. The handbook of plant science in agriculture. BR Christie. CRC Press, Boca Raton, Florida.
Rajab, R. (1998). The use of saline brackish water for irrigation, possibilities and constrain. In: Rajab Rajab and Geoff Piearce (eds.). Proceedings of the International Workshop on the Use of Saline and Brackish Water for Irrigation. 59-71 PP. ICID, Bali, Indonesia.
Saaty, T. L. (1980). The Analytic Hierarchy Process. McGraw-Hill, New York.
Sovary, F. (2008). GIS and multicriteria decision analysis. USA, New York.