https://www.jzepn.ir/ ذخایر انقلاب (عشایر) fa daily 1 Sat, 21 Dec 2024 00:00:00 +0330 Sat, 21 Dec 2024 00:00:00 +0330 https://www.jzepn.ir/article_239728.html https://www.jzepn.ir/article_239729.html https://www.jzepn.ir/article_239730.html https://www.jzepn.ir/article_222521.html یکی از مباحث مهمی که همواره در دهه‌های اخیر مطرح بوده، ساماندهی عشایر در کشور است که دارای اهداف مختلف اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی است. ساماندهی و اسکان عشایر، پیامدهای مثبت و منفی بسیاری دارد که می‌توان به اثرات زیست محیطی اشاره کرد. هدف از پژوهش حاضر، ارزیابی اثرات زیست‌محیطی اجرای طرح اسکان بر کیفیت زندگی عشایر شهرستان خواف در چهار کانون عشایری چاه زول، بنیاباد، نهور و ده خطیب، با استفاده از روش توصیفی است. در گردآوری اطلاعات از روش کتابخانه‌ای و میدانی استفاده شد. جامعۀ آماری پژوهش، تمامی 779 خانوار عشایری ساکن در چهار کانون بودند. برای تعیین حجم نمونه، از فرمول کوکران و برای انتخاب خانوارها از روش نمونه‌گیری تصادفی ساده استفاده شد. همچنین، برای تحلیل یافته‌ها، از نرم‌افزار SPSS و مدل تصمیم‌گیری چندمعیاره ویکور استفاده شد. بررسی اثرات زیست محیطی اجرای طرح‌های اسکان، نشان داد میزان عوامل اصلی تأثیرگذار بر کیفیت زندگی عشایر در کانون‌های توسعه در حد متوسط است. همچنین نتایج اولویت‌بندی با مدل ویکور نشان داد، اجرای طرح‌های اسکان، در کانون توسعۀ نهور با مقدار (0/0178 = Qi) و در کانون توسعۀ چاه زول با مقدار (0/791 = Qi) به ترتیب، بیشترین و کمترین اثرگذاری را بر تمام ابعاد زیست محیطی کیفیت زندگی عشایر داشته است. در انتها، پیشنهادات کاربردی منتج از نتایج پژوهش، جهت بهره برداری تصمیم سازان و تصمیم گیران این حوزه ارائه گردید. https://www.jzepn.ir/article_222101.html علیرغم وجود مخالفان و موافقان زیاد طرح اسکان جامعۀ عشایری، این جامعه، همانند جوامع شهری و روستایی، برای ارتقاء و بهبود سطح زندگی و برخورداری و بهره مندی از منابع و ظرفیت های موجود، می بایست، از برنامه های توسعه بهره مند شوند. مناطق عشایری دارای ظرفیت هایی برای توسعه، افزایش تولید و اشتغال هستند، امّا، خود عشایر، به دلیل کمبود توان فنی و مالی، امکان بهره برداری از آنها را ندارند. از طرف دیگر، به دلیل افزایش جمعیت عشایر و محدودیت ظرفیت مراتع مورد بهره برداری، امکان اشتغال افراد اضافه شده به دامداری در مرتع به روش کوچندگی وجود ندارد. در این شرایط، عشایرِ اضافه شده یا باید راهی شهرها شده و از جامعۀ تولیدکننده حذف شوند یا باید تغییر شیوۀ معیشت داده و اشتغال و منابع درآمدی غیر از دامداری مبتنی و متّکی به مرتع را در قلمرو زیست خود برگزیند و با یکجانشینی همراه با برخورداری از شاخص های توسعه مولّد باقی بماند. روش پژوهش حاضر توصیفی-تحلیلی بوده که از طریق بررسی منابع موجود، به صورت کتابخانه ای و مصاحبه با دست اندرکاران و بهره گیری از تجربۀ زیستۀ اجرایی-مدیریتی نگارنده انجام شده است. یافته ها مشخص ساخت، اسکان مدیریت شده در جامعۀ عشایری به دو مقطعِ قبل از پیروزی انقلاب اسلامی (مقطع اول: از سال ۱۳۱۲ با هدف مهار قدرت عشایر و به اجبار) و به بعد از پیروزی انقلاب اسلامی (مقطع دوم: از سال 1357 با هدف تکریم و ارایه خدمات به عشایر و بسط عدالت براساس خواست و با مشارکت عشایر) قابل تفکیک و تقسیم است. در نهایت، بر اساس یافته ها، پیشنهادات جهت بهره برداری مخاطبان علمی-اجرایی این حوزه ارائه گردید. https://www.jzepn.ir/article_214303.html در مقالۀ حاضر، پیشۀ سنتی فروش دام در ایلات و عشایر کوچندۀ استان سمنان، موسوم به چوبداری یا چوداری یا گوشتی خرین (خرید و فروش دام) مورد مطالعه قرار گرفته است. هدف پژوهش آن است که بخشی از فنون و دانش بومی این پیشۀ سنتی که نقش مهمی در مبادلات اقتصادی عشایر منطقه داشته را بررسی نماید. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و استفاده از مشاهدات میدانی، مصاحبه های عمیق با 14 نفر از چوبداران کهنسال، دامداران و شبانان و مطالعات کتابخانه ای انجام شده است. یافته ها نشان داد که نظام سنتی فروش دام در ایلات و عشایر کوچندۀ استان سمنان که توسط افراد خبره و کارآزموده هدایت و راهبری می شده، فنون پیچیده ای داشت که کمتر مورد توجه پژوهشگران مسائل عشایری و دامداری-دامپروری قرار گرفته است. اطلاعات اندکی دربارۀ این پیشۀ مهم در مطالعات پژوهشگران ایلات و عشایر کشور وجود دارد و در طول یکصد سال گذشته، با ورود وسایل نقلیه، گسترش راه های ارتباطی در مناطق عشایرنشین و توسعۀ ارتباطات، به ویژه تلفن همراه در سه دهۀ اخیر و ظهور فضای مجازی، شیوۀ معاملات سنتی، به شدت تحت تأثیر قرار گرفته و بسیاری از مناسبات اقتصادی و اجتماعی بین چوبداران و دامداران از بین رفته است. https://www.jzepn.ir/article_219082.html پژوهش حاضر، توصیفی راجع به عشایر تیرۀ ایمان لو از عشایر طایفۀ درّه شوری است که در دشت چشمه رحمان ساکن هستند و ییلاق خود را در این منطقه می‌گذرانند. این پژوهش به شیوۀ تک‌نگاری انجام شده و ابزار گردآوری داده ها در آن، مشاهدۀ غیرمشارکتی و مصاحبۀ نیمه ساختاریافته با کارشناسان و مطلعین محلی بوده است. در چند دهۀ اخیر، تیرۀ ایمان‌لو تغییرات قابل توجهی را در زمینه‌های جمعیتی و معیشتی تجربه کرده است. پس از اسکان در سکونتگاه‌های عشایری و حمایت‌های ادارۀ امور عشایر و واگذاری مراتع و زمین جهت کشاورزی، این گروه علاوه بر دامداری، رغبت فراوانی به کشاورزی نشان داده و توانسته‌اند در این بخش نیز عملکرد موفقی داشته باشند. همچنین، سکونت در ییلاق، منجر به رشد ساخت و تولید صنایع‌دستی به‌ویژه گبه‌بافی در بین زنان و کمک به معیشت خانواده‌ها شده است. نظام‌های بهره‌برداری اشتراکی و خانوادگی، نظام‌های غالب در بین تیرۀ ایمان لو است. همبستگی اجتماعی در بین گروه بالا بوده و همین امر سبب کاهش نابرابری و فاصلۀ اجتماعی شده، به نحوی که تعداد خانوارهای فقیر و نیازمند اندک است. اهالی تیرۀ ایمان لو، نیازمند طرح‌های حمایتی معیشتی و دولتی نیستند؛ بلکه نیازمند توسعۀ صنایع تبدیلی و تکمیلی جهت افزایش بهره‌وری در بخش‌های کشاورزی، دامداری و صنایع‌دستی هستند. به علاوه، این منطقه، ظرفیت‌های طبیعی، هنری و عشایری مناسبی جهت ایجاد کمپ‌های گردشگری عشایری و صنایع‌دستی دارد. با توجه ‌به وجود الگوهای اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و محیطی در اهالی و منطقۀ مورد بررسی، به نظر می‌رسد، شرایط، بستر و ابزار لازم به منظور توسعۀ گردشگری و صنایع تبدیلی و تکمیلی در آنجا وجود داشته باشد. https://www.jzepn.ir/article_227095.html همزمان‌سازی فحلی تکنیک مهمی در مدیریت تولیدمثلی دام می‌باشد. با توجه به ضعف مدیریت تولیدمثلی گله‌های عشایر و به منظور بهبود شرایط موجود، هدف از انجام این پژوهش، بررسی تأثیر همزمان‌سازی فحلی با استفاده از پروژسترون و PMSG بر عملکرد تولیدمثلی گوسفندان عشایر استان فارس در فصل تولید مثلی بود. این پژوهش در گله‌های عشایری با 400 رأس میش داشتی نژاد ترکی در فصل تولیدمثل انجام شد. سپس میش‌های هر دو گروه فحل‌یابی شدند و با قوچ‌های نژاد ترکی قشقایی جفت‌گیری کردند. در پایان، آنالیز آماری داده‌ها با استفاده از آزمون ناپارامتری کلمو‌گروف‌اسمیرنوف در سطح احتمال 5 درصد انجام شد. یافته ها نشان داد تفاوت معنی‌داری در درصد باروری، بره‌گیری و چندقلوزایی میان تیمار‌ها وجود دارد. همزمان‌سازی فحلی گله‌های عشایری می‌تواند به‌عنوان یک راهکار مؤثر برای همزمانی‌ زایش‌، افزایش‌ راندمان تولید گوشت‌ قرمز، متمرکز شدن زایش‌ دام عشایر در کمترین‌ بازۀ زمانی‌ (حداکثر یک‌ ماه)، مدیریت‌ و بهبود در امور تغذیۀ گلۀ مولّد و بره، امکان مراقبت‌ از دام‌ها در اواخر آبستنی‌، زایش‌ و پس‌ از آن، کنترل زمان زایمان در طول سال برای‌ استفاده مناسب‌ از مراتع‌ و سایر منابع‌ غذایی‌ در اختیار، امکان ممانعت‌ از مصادف شدن زمان‌های‌ جفت‌گیری‌ و زایش‌ در زمان کوچ در سیستم‌ عشایری مورد استفاده قرار گیرد. با این حال، برای بهینه‌سازی این روش، پیشنهاد می‌شود تحقیقاتی در زمینۀ اثرات همزمان سازی فحلی و تغذیۀ کمکی بر میزان و ترکیبات آغوز و شیر میش در گله‌های عشایری صورت گیرد. این روش، علاوه بر بهبود هماهنگی زایش و افزایش راندمان تولید، امکان مدیریت بهتر گله‌های عشایری را فراهم کرده و هزینه‌های ناشی از ناهماهنگی فحلی و زایش را کاهش داده است. https://www.jzepn.ir/article_222100.html ایران، یکی از کشورهایی است که در کمربند خشک زمین قرار دارد و پیش‌بینی می‌شود تا پایان قرن جاری جزء ۶۶ کشور دچار تنش آبی قرار گیرد. به‌همین دلیل، استفاده از منابع آب شیرین برای شرب، بهداشت و صنعت در اولویت قرار گرفته است. این پژوهش با هدف مکان‌یابی بهینۀ حفر چاه، به منظور تأمین آب شرب عشایر مناطق منتخب، افزایش تولیدات دامی و ایجاد اشتغال پایدار انجام شده است. دو منطقۀ عشایری حسن‌آباد جوان‌زاده (۳۴ کیلومتری اسفراین) و قرجه‌بایر (۱۵۴ کیلومتری اسفراین) به‌عنوان محدوده‌های مطالعاتی انتخاب شدند. پس از بازدیدهای میدانی و برگزاری جلسات با عشایر و مدیران استانی، پرسشنامه‌ای مبتنی بر معیارهای مکان یابی موقعیت حفر چاه آب طراحی و از فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبی برای اولویت بندی معیارها استفاده شد. سطح آب زیرزمینی در محدودۀ مورد مطالعه، بین ۲۰ تا ۹۰ متر و هدایت الکتریکی آب بین ۸۴۰ تا ۷۱۱۰ میکروزیمنس بر سانتی‌متر، متغیر بود. در منطقۀ حسن‌آباد جوان زاده، کیفیت آب رضایت‌بخش و شوری آن در برخی نقاط در حد متوسط بود. یافته ها نشان داد که ویژگی‌های کمّی و کیفی آبخوان، به‌ویژه ضخامت و شوری، نقش تعیین‌کننده‌ و و فاصله از مراکز مسکونی کمترین اهمیت را دارد. در مکان‌یابی چاه‌ها دارند. جهت تعیین مشخصات چاه ها، با توجه به پیش بینی جمعیت و برآورد نیاز آبی در افق طرح، نیاز آبی محدوده مطالعاتی حسن آباد جوان زاده (0/63) لیتر بر ثانیه و نیاز آبی محدودۀ مطالعاتی قرجه بایر (1) لیتر بر ثانیه است. بنابراین جهت تامین آب در بلندمدت و همچنین افزایش راندمان برداشت آب، دبی چاه های پیشنهادی برای محدوده های مطالعاتی حسن آباد جوان زاده و قرجه بایر به ترتیب (2) و (3) لیتر بر ثانیه جهت انتخاب پمپ پیشنهاد گردید. https://www.jzepn.ir/article_225685.html مشارکت داوطلبانه در جوامع و کشور ایران با تاکید بر مذهب ریشه و پیشینه تاریخی دارد و رشد فراگیر آن باعث شده است که ابعاد ناشناخته آن هر روز هویدا تر گردد. با توجه به اینکه یکی از ضرورت های پایه ای در مسیر توسعه اقتصادی مشارکت داوطلبانه می باشد، و امروزه گروه های جهادی و داوطلبانه بازوان اجرایی دولت ها محسوب می گردند. بر این مبنا بر آن هستیم که در این مقاله به به آسیب شناسی مشارکت گروه های جهادی، سمن ها و خیریه‌ها در حوزه جامعه عشایر بپردازیم، که بتوانیم از این پتانسیل مردمی و خیرخواهانه در جامعه عشایری به بهترین وجه بهره مند گردیم. رویکرد انجام این پژوهش رویکرد کیفی و روش انجام آن روش دلفی، جامعه آماری دو گروه می باشند، گروه اول؛ مطلعین و کارشناسان اداره عشایر در استان‌هایی که از مشارکت داوطلبانه گروههای جهادی و سازمان های مردم نهاد برخوردار شده‌اند و دسته دوم گروه های جهادی و سمن هایی هستند که در جامعه عشایری فعالیت هایی داوطلبانه انجام داده‌اند. مجموع نمونه هایی که به عنوان کارشناس و مطلع، به عنوان اطلاع دهنده تا مرز اشباع نظری مورد مصاحبه قرار گرفتند، 17 نفر بودند. یافته های حاصل از تحلیل مصاحبه با گروه های اطلاع دهنده نشان داد؛ مشارکت داوطلبانه در جامعه عشایر در دو حوزه فعالیت‌های سازمان یافته و مشارکت داوطلبانه تفکیک شده است، و آسیب های مشارکت داوطلبانه از نگاه مدیران و کارشناسان ادارات عشایری در مقولات؛ تمرکز بر امور غیرضروری، ستردین روحیه ایستادگی و خودکفایی و عدم وحدت رویه مشخص شد و مقوله‌هایی که از مصاحبه‌های گروه های جهادگر و سمن‌ها استخراج شد عبارتند از؛ چالش رقابت به جای همکاری و هم افزایی دولت، ناهمواری مسیر، عدم آگاهی از اولویت های جامعه عشایر بود. https://www.jzepn.ir/article_228672.html این مقاله به بررسی تجربیات موفق بین‌المللی در توسعه معیشت عشایر و به تحلیل الگوهای مشترک و متفاوت در کشورهای کنیا، هند، آرژانتین و استرالیا می‌پردازد. هدف این تحقیق شناسایی بهترین شیوه‌ها و راهکارهای عملی برای بهبود معیشت جوامع عشایری است. با استفاده از روش‌های تحقیق کتابخانه‌ای و مطالعه موردی، نتایج نشان می‌دهد که مشارکت جوامع محلی، توسعه پایدار و گردشگری فرهنگی از جمله عوامل کلیدی موفقیت در این زمینه هستند. همچنین، چالش‌هایی نظیر دسترسی به بازار و تأمین منابع مالی نیز شناسایی شده است. در نهایت، این مقاله پیشنهاداتی برای سیاست‌گذاران، سازمان‌های دولتی و غیردولتی ارائه می‌دهد تا به بهبود معیشت عشایر و حفظ فرهنگ‌های غنی آن‌ها کمک کند.این مقاله به بررسی تجربیات موفق بین‌المللی در توسعه معیشت عشایر و به تحلیل الگوهای مشترک و متفاوت در کشورهای کنیا، هند، آرژانتین و استرالیا می‌پردازد. هدف این تحقیق شناسایی بهترین شیوه‌ها و راهکارهای عملی برای بهبود معیشت جوامع عشایری است. با استفاده از روش‌های تحقیق کتابخانه‌ای و مطالعه موردی، نتایج نشان می‌دهد که مشارکت جوامع محلی، توسعه پایدار و گردشگری فرهنگی از جمله عوامل کلیدی موفقیت در این زمینه هستند. همچنین، چالش‌هایی نظیر دسترسی به بازار و تأمین منابع مالی نیز شناسایی شده است. در نهایت، این مقاله پیشنهاداتی برای سیاست‌گذاران، سازمان‌های دولتی و غیردولتی ارائه می‌دهد تا به بهبود معیشت عشایر و حفظ فرهنگ‌های غنی آن‌ها کمک کند. https://www.jzepn.ir/article_229569.html محصولات لبنی محلی در بسیاری از استان‌های کشور تولید می‌شوند. بسیاری از این محصولات ایمن و سالم بوده و از ارزش غذایی بالایی برخوردارند و از این رو موجب ارتقای امنیت غذایی می‌شوند. فرآورده‌های لبنی محلی منبع اصلی باکتری‌های پروبیوتیکی بالقوه هستند. محصولات لبنی پروبیوتیک نقش ویژه‌ای در بین غذاهای فراسودمند دارند و بخش عمده‌ای از بازار غذاهای فراسودمند را تشکیل می‌دهند. در سال‌های اخیر تمایل به غذاهای تخمیری فراسودمند مانند فرآورده‌های پروبیوتیک به دلیل خواص درمانی آن‌ها افزایش یافته و توجه عموم را به خود جلب کرده است. شناسایی و حمایت از تولید محصولات لبنی بومی و کمک به عرضه این محصولات می‌تواند در ایجاد اشتغال و بهبود معیشت عشایر مؤثر واقع شود. چنانچه دانش بومی ساخت این محصولات از بین برود، احیای دوباره آن‌ها بسیار دشوار است و این مهم بر اهمیت مستند سازی به موقع، تدوین و انتشار دانش بومی ساخت محصولات و برنامه‌ریزی برای ترویج تولید و استفاده از آن‌ها در رژیم‌های غذایی تاکید می‌کند. هدف از این پژوهش که بصورت مروری انجام شده، بررسی زنجیره تولید فرآورده‌های لبنی در بین عشایر استان خراسان جنوبی می‌باشد. روش بررسی در پژوهش حاضر، اسنادی و کتابخانه‌ای است. بررسی‌های صورت گرفته نشان داد؛ انواع پنیر، ماست، قره قروت، دوغ، روغن زرد، سرخفت، سردوش، سرشیر، سوزمه، شیرتاز، شیراز، فله، انواع قروت، کشک زرد، مسکه، گورماست و گندم شیر از جمله فرآورده‌های مهم لبنی در این استان است. در کنار شیر گوسفند و بز، عشایر این استان مهارت خوبی در فرآوری شیر شتر داشته و انواع فرآورده‌های لبنی شامل شیر، دوغ، کشک مایع، کشک حبه‌ای، قره قروت، کره و روغن زرد شتر نیز تولید و به بازار عرضه می‌شود. https://www.jzepn.ir/article_235180.html زمینه و هدف: جامعه عشایری ایران با در اختیار داشتن نزدیک به 27/7 میلیون رأس دام، سالانه سهم قابل‌توجهی در تولید گوشت قرمز و شیر دارد و نقش راهبردی در امنیت غذایی، پایداری تولید و حفظ جمعیت در مناطق مرزی ایفا می‌کند. با این حال، فشارهای اقلیمی، فقر مراتع، نوسانات بازار نهاده‌ها و نبود نظام‌های بازاریابی کارآمد، پایداری معیشت عشایر را تهدید می‌کند. هدف این پژوهش، بررسی نقش دام عشایری در امنیت غذایی کشور و ارائه راهبردهای ارتقای بهره‌وری است. روش‌شناسی: این مطالعه از نوع تحلیلی و سیاست‌محور است و داده‌ها از منابع ثانویه، گزارش‌های سازمان امور عشایر، FAO و مطالعات میدانی مرتبط جمع‌آوری و با رویکرد تحلیلی مورد بررسی قرار گرفته است. یافته‌ها: نتایج نشان می‌دهد که استفاده از جیره‌های متوازن مبتنی بر منابع محلی و مکملی، اجرای برنامه‌های اصلاح نژاد جامعه‌محور، توسعه زنجیره ارزش محصولات دامی و ایجاد زیرساخت‌های بیمه و اعتباری، می‌تواند ضمن افزایش کارایی تولید، تاب‌آوری اقتصادی و زیست‌محیطی نظام دامداری عشایر را تقویت کند. نتیجه‌گیری و پیشنهادات: راهکارهای اجرایی ارائه شده شامل ادغام دام عشایری در سیاست‌های ملی امنیت غذایی و پدافند غیرعامل کشور، تقویت بهره‌وری و پایداری معیشت عشایر و حمایت از جمعیت‌های مرزنشین است. اصالت و ارزش: این مطالعه با تلفیق داده‌های میدانی و تحلیلی، به شناسایی چالش‌ها و ارائه راهکارهای سیاست‌محور برای ارتقای امنیت غذایی و پایداری نظام دامپروری عشایر ایران می‌پردازد و ارزش علمی و کاربردی بالایی برای سیاست‌گذاران و برنامه‌ریزان ملی دارد. https://www.jzepn.ir/article_235582.html گرمایش جهانی بیشترین چالش را در حوزه کشاورزی بدلیل وابستگی کلیه فعالیت های کشاورزی به دما،بوجود آورده است.از دیگر سو تغییر اقلیم بر بوم نظام طبیعی مراتع نیز اثرگذار است و باعث کاهش تولید علوفه، تغییر کیفیت مراتع، در برخی موارد بیابان زایی ، فرسایش خاک و تغییر ساختار پوشش گیاهی و باعث انقراض گونه های جانوری و گیاهی می شود.معیشت و زندگی دامدارن کوچنده و عشایر بیشترین وابستگی را به زیست بوم دارد و بیشترین تاثیر را از تغییرات اقلیمی می پذیرد. در این پژوهش هدف آنست که با رویکردی بر اساس آمایش سرزمین ،با مرور تجربیات جهانی برای افزایش تاب آوری در مقابل گرمایش جهانی،متناسب با اکوسیستم،ساختار و زیست بوم عشایر،راه حل هایی برای کاهش آسیب ارائه شود. لذا بر اساس سویه های تهدید گرمایش زمین،مولفه های آمایش سرزمین، نقش و بازیگران این چالش و بهره گیری از تجربه های مشابه به برنامه ای چارچوب و برنامه ای عملیاتی برای افزایش تاب آوری دامداران کوچنده در مقابل اثرات گرمایش زمین ارائه خواهد شد.نتایج این پژوهش می تواند در سیاست گذاری های آتی در خصوص پایدارسازی معشیت عشایر و نیز امنیت غذایی مورد استفاده قرار گیرد.