ذخایر انقلاب (عشایر)

ذخایر انقلاب (عشایر)

نظام سنتی فروش دام در ایلات و عشایر کوچندۀ استان سمنان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی مستقل

نویسنده
پژوهشگر حوزۀ فرهنگ و دانش بومی و دکتری جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
چکیده
در مقالۀ حاضر، پیشۀ سنتی فروش دام در ایلات و عشایر کوچندۀ استان سمنان، موسوم به چوبداری یا چوداری یا گوشتی خرین (خرید و فروش دام) مورد مطالعه قرار گرفته است. هدف پژوهش آن است که بخشی از فنون و دانش بومی این پیشۀ سنتی که نقش مهمی در مبادلات اقتصادی عشایر منطقه داشته را بررسی نماید. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و استفاده از مشاهدات میدانی، مصاحبه های عمیق با 14 نفر از چوبداران کهنسال، دامداران و شبانان و مطالعات کتابخانه ای انجام شده است. یافته ها نشان داد که نظام سنتی فروش دام در ایلات و عشایر کوچندۀ استان سمنان که توسط افراد خبره و کارآزموده هدایت و راهبری می شده، فنون پیچیده ای داشت که کمتر مورد توجه پژوهشگران مسائل عشایری و دامداری-دامپروری قرار گرفته است. اطلاعات اندکی دربارۀ این پیشۀ مهم در مطالعات پژوهشگران ایلات و عشایر کشور وجود دارد و در طول یکصد سال گذشته، با ورود وسایل نقلیه، گسترش راه های ارتباطی در مناطق عشایرنشین و توسعۀ ارتباطات، به ویژه تلفن همراه در سه دهۀ اخیر و ظهور فضای مجازی، شیوۀ معاملات سنتی، به شدت تحت تأثیر قرار گرفته و بسیاری از مناسبات اقتصادی و اجتماعی بین چوبداران و دامداران از بین رفته است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

پاپلی­ یزدی، محمدحسین. (1371). کوچ­نشینی در شمال خراسان. مشهد: آستان قدس رضوی.
دهخدا، علی­اکبر. (1345). لغت­نامه دهخدا (زیر نظر دکتر محمد معین)، تهران: دانشگاه تهران.
شاه­ حسینی، علیرضا. (1391). در قلمرو فرهنگ مردم ایل الیکایی (دفتر اول)، سمنان: حبله­رود.
شاه­ حسینی، علیرضا. (1396). چوداری ­ها قبیله ­ای کویرنشین در استان­های سمنان و خراسان (ویراست دوم). سمنان: حبله­رود.
شاه­ حسینی، علیرضا. (1403). فرهنگ واژگان روستایی و عشایری گرمسار و ارادان. سمنان: حبله­رود.
طاهری، تقی. (1355). بخش سنگسر. سمنان: دفتر برنامه و بودجه سمنان.
گودرزی ­پروری، محمدرضا. (1392). پرور: دیار فراموش­شده. سمنان: حبله­رود.
مرکز آمار ایران ( 1367). سرشماری اجتماعی-اقتصادی عشایر کوچنده- 1366، نتایج تفصیلی، کل کشور. ﺗﻬﺮان: ﻣﺮکز آﻣﺎر اﯾﺮان. بازیابی شده از: [https://amar.org.ir/statistical-information/statid/24443]، تاریخ دسترسی (26 آذر 1403)
مرکز آمار ایران ( 1388). سرشماری اجتماعی اقتصادی عشایر کوچنده- 1387، نتایج تفصیلی کل کشور-2. ﺗﻬﺮان: ﻣﺮکز آﻣﺎر اﯾﺮان، دﻓﺘﺮ ریاست، امور ﺑﯿﻦ­اﻟﻤﻠﻞ و روابط ﻋﻤﻮمی، بازیابی شده از: [https://amar.org.ir/statistical-information/statid/24801]، تاریخ دسترسی (26 آذر 1403)
موسوی بجنوردی، کاظم. (1401). دانشنامه فرهنگ مردم ایران (جلد سوم). تهران: دایره المعارف بزرگ اسلامی.
موسوی فولادی، سیدرضی. (1400). فرهنگ واژگان تبری پولا (واژه‌های زبان تبری فولادمحله یا رسم‌الخط مازندرانی)، سمنان: حبله­رود.
موسوی­نژاد، سیّد ابراهیم و کریمی، ذبیح­الله. (1367). دوبُر یا سه­هیس پیشاهنگ گلۀ عشایر. ذخایر انقلاب، شمارۀ 4، 171-177.
نصری اشرفی، جهانگیر. (1398). شهرستان­ها و شهرها، نظام­های اداری و آموزشی، فرهنگی، اقتصاد و نام­آوران) در گروه نویسندگان، دانشنامۀ تبرستان و مازندران (جلد سوم)، سرفصل اقتصاد، فصل دوم: پیشه­های سنتی (385-386). تهران: نشر نی.
هورکاد، برنارد. (1362). کوچ و اقتصاد شبانی در دامنه­های جنوبی البرز. در مجموعه کتاب آگاه. ایلات و عشایر (مموعۀ مقالات) (صص 130-145). تهران: آگاه.