ذخایر انقلاب (عشایر)

ذخایر انقلاب (عشایر)

جامعۀ عشایری، چالش ها و مسائل

نوع مقاله : مقاله پژوهشی مستقل

نویسندگان
1 دکتری مهندسی منابع آب و مدیرکل دفتر مطالعات جامع عشایر، سازمان امور عشایر ایران. تهران، ایران.
2 دکتری جامعه شناسی توسعۀ اجتماعی روستایی و کارشناس اسکان دفتر مطالعات جامع عشایر، سازمان امور عشایر ایران. تهران، ایران.
چکیده
سبک زندگی عشایر، یکی از صور زندگی و شیوه­ای از معیشت است که بر مبنای پرورش دام و انطباق با طبیعت می ­باشد. این سبک زندگی، طی دوره‌های مختلف، با چالش‌ها و مسائل درونی و بیرونی مواجهه بوده که شناخت و آمایش آنها به بهبود الگوی زیست و معیشت ­شان کمک خواهد نمود. در همین راستا، مقاله­ ی حاضر، با هدف شناسایی، طبقه ­بندی و منطقه­ بندی چالش­ های زندگی عشایر در کشور انجام شده است. روش پژوهش، به صورت آمیخته، روش گردآوری داده ­ها، از طریق گروه‌های متمرکز، مصاحبه و کدگذاری، و ارزیابی داده ­ها با نرم‌افزار مکس ­کیودی­ ای-24 بوده است. متناسب با منطقۀ ییلاقی و قشلاقی مشترک و تعلّق عرفی عشایر، داده­ های گردآوری­ شده از  استان‌های کل کشور، به هفت منطقه تقسیم شد. یافته ­ها نشان داد که چالش ­های جامعۀ عشایری در 448 مفهوم، 50 زیرمقوله و هفت شاخص اصلی کدگذاری شدند. در این بین، چالش­های مهم جامعۀ عشایری، به ترتیب بیشتر به کمتر، شامل مسائل تولیدی و اقتصادی، مسائل زیرساختی-رفاهی، مسائل اجتماعی و آموزشی، مسائل نهادی، مسائل بهداشتی و درمانی، مسائل امنیتی و مسائل تغییرات اقلیمی بودند. همچنین، یافته­ ها نشان داد که در منطقۀ یک (استان­ های آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، اردبیل و زنجان)، چالش نهادی، در مناطق دو (بوشهر، فارس، اصفهان، کهگیلویه و بویراحمد) و شش (خراسان رضویی، خراسان جنوبی، خراسان شمالی و گلستان)، چالش تولیدی و اقتصادی، در منطقۀ سه (چهارمحال و بختیاری، خوزستان، لرستان، ایلام، همدان و کرمانشاه)، چالش ناامنی و کمبود امنیت، در منطقۀ چهار (سیستان و بلوچستان، کرمان و جنوب کرمان و  هرمزگان) چالش مسائل بهداشتی و درمانی و در منطقۀ هفت (مازندران، گیلان و قزوین)، چالش مسائل اجتماعی و آموزشی به عنوان مهم­ترین چالش زندگی عشایر تعیین شدند. به عنوان نتیجه­ ی اصلی پژوهش، می ­توان بیان کرد که که چالش ­های جامعۀ عشایری در مناطق و استان­ های مختلف، متفاوت از یکدیگر بوده و ضروری است که برنامه­ ها و منابع، با رویکرد آمایشی به صورت منطقه‌ای، اولویت ­دار و با هدف رفع چالش‌های مشخص، تدوین و تامین گردند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

دیگار، ژان‌پیر. (1366). چشم‌­اندازهای‌ اقتصادی‌ زندگی‌ تعاونی‌ کوچ‌نشینان‌ و یکجانشینان‌ در بین‌النهرین‌ قدیم‌. ترجمۀ اصغر کریمی‌، مجموعه‌ مقالات‌ مردم‌شناسی‌ (دفتر 3). تهران‌: سازمان‌ میراث‌ فرهنگی‌ کشور، مرکز مردم‌شناسی‌.
سازمان امور عشایر ایران. (1400). سامانۀ مدیریت اطلاعات آماری سازمان امور عشایر ایران.
شهبازی، عبدالله. (1369). مقدمه­ای بر شناخت ایلات و عشایر. (چاپ اول)، تهران: نشر نی.
مرکز آمار ایران. (1367). سرشماری اجتماعی-اقتصادی عشایر کوچنده-1366؛ نتایج تفضیلی. ﺗﻬﺮان: ﻣﺮکز آﻣﺎر اﯾﺮان. بازیابی شده از: [https://amar.org.ir/statistical-information/statid/24443]، تاریخ دسترسی (15 شهریور 1403).
مرکز آمار ایران. (1388). سرشماری اجتماعی اقتصادی عشایر کوچنده-1387؛ نتایج تفضیلی. ﺗﻬﺮان: ﻣﺮکز آﻣﺎر اﯾﺮان، دﻓﺘﺮ رﯾﺎﺳﺖ، امور بین­اﻟﻤﻠﻞ و روابط ﻋﻤﻮمی. بازیابی شده از: [https://amar.org.ir/statistical-information/statid/24801]، تاریخ دسترسی (15 شهریور 1403).
مرکز آمار ایران. (1400). نتایج ثبت­پایۀ جمعیت عشایر کوچندۀ کشور- 1400 (در سطح شهرستان). ﺗﻬﺮان: ﻣﺮکز آﻣﺎر اﯾﺮان.
نقیب­زاده، احمد‌. (1380). دولت‌ رضاشاه‌ و نظام‌ ایلی (تاثیر ساختار دولت مطلقۀ رضاشاه بر نفوذ قبایل و عشایر). تهران:‌ مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
Bonte. P. (1981). Marxist Theory and Anthropological Analysis: The Study of Nomadic Pastoralist Societies, In M. J. S. Kahn, J. R. Llobera (eds.), The Anthropology of Pre-Capitalist Societies (pp. 22-56). Critical Social Studies. Palgrave, London. https://doi.org/10.1007/978-1-349-16632-9_2.
Johnson, A. W., & Earle, T. K. (1988). The evolution of human societies: from foraging group to agrarian state. Stanford University Press.
McCaffree, K. (2022). Cultural evolution: The empirical and theoretical landscape. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003221289
Meir, A. (1985). Delivering essential public services to arid zone nomads. In Yehuda Gradus (Ed.), Desert Development: Man and Technology in Sparselands (pp. 132-149). Dordrecht: Springer Netherlands. https://doi.org/10.1007/978-94-009-5396-3_9
Shagari, M. H., Bello, H. Y., & Umar, S. (2013). The role of nomadic education in developing nomadic community. Academic journal of interdisciplinary studies, 2(6), 17-21. https://doi.org/10.5901/ajis.2013.v2n6p17
Taheri, M., Poursaeed, A., Eshraghi-Samani, R., & Arayesh, M. B. (2022). Sustainable development: organizing nomads of the Zagros region based on grounded theory model. GeoJournal, 87(2), 1285-1298. https://doi.org/10.1007/s10708-020-10310-4
Vogel, R. D. (2013). Marxist theories of migration. The Encyclopedia of Global Human Migration. https://doi.org/10.1002/9781444351071.wbeghm354